38 - De enharmonische modulatie
In de enharmonische modulatietechniek is er geen enkele beperking meer om twee uiterst verwijderde toonsoorten
met elkaar te verbinden. De techniek vindt vooral plaats in de laatromantiek, bij componisten als Wagner,
R. Strauss, Mahler en Bruckner. Het verminderd septiemakkoord, wat in deze modulatie een grote rol speelt, werd
door Wagner de kameleon onder de akkoorden genoemd.
In elke toonsoort komt het verminderd septiemakkoord voor op twee vaste plaatsen,
namelijk op trap VII en op trap IV#; de verhoogde vierde trap.
Daaruit ontwikkelen zich 4 combinatiemogelijkheden:
De enharmonische modulatie kan geheel of partieel voorkomen.
Dit wordt duidelijk in de onderstaande twee voorbeelden:
